ابو القاسم سلطانى
211
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
عود قمارى عودى است كه نياز به دفن كردن ندارد . انواع و خواص درمانى از نظر پزشكان قديم : ديوسكوريد مىنويسد : اغالوخن Aghallokhon چوبى است كه از هند و كشورهاى عربى مىآورند و آن شبيه به دسته هاون [ داروسازى ] ، سخت ، خالدار ، معطر ، قابض و تلخمزه است و پوستى مانند پوست جانور [ رنگارنگ ] دارد جويدن و مضمضه كردن پخته آن دهان را خوشبو مىكند آن را در روغنها به جاى كندر به كار مىبرند و تناول يك مثقال آن در زيادى ترشحات معده و ضعف آن سودمند و التهاب آن را فرو مىنشاند و تناول آن با آب در درد پهلو ، كبد ، زخم معده و كوليك سودمند است . ( ترجمه از دياسقوريدوس م - 1 ش 19 - 34 ) . در ترجمه بطريق آمده كه جالينوس گفته است اغالوخن عود هندى است . . . و اسحق بن عمران گويد بخور دادن با آن ريزش آب بينى را قطع مىنمايد و تناول آن شكم را مىبندد و مانع از ادرار ناشى از سردى مزاج و ضعف مثانه مىگردد ( جامع مفردات ج 3 - 143 ) . رازى آن را اغالوجن ناميده 7 * است و اخوينى در باب استسقاء مىنويسد : " من بسيار علاج كردم اين نوع [ استسقاء لحمى - خيز عمومى انساج ] را به گلنگبين ، عود هندى و مصطكى " همچنين وى عود را در استسقاء طبلى Tympanit ، فالج ، سردرد ، سوء مزاج ، اشتهاى كاذب 8 * ، اسهال ، اسهال خونى Hectic fever ، 9 * ، سنكوپ Syncop ، 10 * ، Ague intermitent fever ، 11 * تجويز مىنموده و تركيباتى را ارائه داده است ( هدايهء المتعلمين 222 ، 258 ، 347 ، 373 . . . ) هروى مىنويسد عود گرم و خشك است در درجه دوم و چند گونه است بهتر و گرمتر از او هندى بود و سپس هندى قمارى ( الابنيه 228 ) 12 * و ابو ريحان مىنويسد به هندى آن را اگر و به رومى الوإس Aloes و عود هندى را عود بنگالى نيز نامند سپس از انواع آن علاوه بر آنچه پيشينيان وى ذكر نمودهاند انواع صنفى 13 * ، صنفيرى ، چندرانى 14 * ، جرانى ، مندلى 15 * بادبيزنى ، سمندورى 16 * و قاقلى 17 * را نام مىبرد ( تت صيدنه عپ 53 ، ترجمه ش 556 صيدنه عز 443 ) . ابن سينا مىنويسد : بهترين عود مندلى مىباشد كه از هندوستان مىآورند و در مركز هندوستان عمل مىآيد پس از آن عود هندى است بوى آن ثابت و براى قرار دادن آن بين البسه براى رفع شپش بهتر است و نوع سمندورى كه از سفاله هندوستان مىآورند و در مرتبههاى بعدى عود قاقلى ، عود برى ، عود قطعى 18 * و عود چينى يا قشمورى 19 * كه تر و شيرين مىباشند قرار دارند و از اينها پستتر عود جلايى ، مانطائى 20 * لواتى 21 * و مريطانى 22 * مىباشد ، بهطور كلى هر عودى كه زودتر در آب تهنشين شود بهتر است . ضد انسداد ، ضد نفخ ، مقوى احشاء مغز ، حواس ، نشاطآور و نيرودهنده است ( تت قانون عب 398 و چاپ سنگى تهران 222 ) . به تحقيق عود هندى را پزشكان عود الطيب نامند كه مشهور به عود البخور است و آن را عود الند ، عود خام ، عود الجاف و عود الصنفى و به عربى آن را النجوج و به يونانى اغالوخن ناميدهاند ( شرح اسماء م - 296 ) . النجوج و يلنجوج گويند ( اختيارات 311 ) .